دسته: حیات وحش

دیده بان حقوق حیوانات/ هوشنگ حبیبی*: گویی آهوی دشت‌های فراخ، تنها چشم‌ها را برای یافتن علف به این سو و آن سو می‌دواند که به یکباره از پشت تلی از خاک یا تخته سنگ، صدای دهشتناک یک دوپای آهنی که انگار تیزپاتر از آهوی دشت‌های بی‌کسی است، زیبایی سکوت‌اش را درهم می‌شکند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه سمنان، آهوی ایرانی به این سو و آن سو می‌دود، به امید گریز اما پای گریز نیست. می‌دود تا به حکم غریزه، شکارچی را خسته کند و از این بلا رهایی یابد اما این دوپای غریب، انگار خستگی نمی‌شناسد، حتی آهوی جوان دشت‌های دامغان را خسته می‌کند، آنقدر که طحالش پاره می‌شود و قلبش از شدت ضربان‌های پی در پی و دویدن‌های طولانی، از نفس می‌افتد.

شاید در همین لحظه است که شکارچی، سرخوش از این تیزپایی بر بالین آهوی خسته می‌نشیند و نخست چشم در چشم آن چشم‌های آهویی می‌شود که بی‌صدا خیره مانده‌ است به این دو؛ آن دوپای آهنی و این آهنین دل. آهوی کوهی در فهرست سرخ(ردهٔ آسیب‌پذیر) اتحادیه بین المللی حفاظت از محیط زیست قرار دارد.

مسلم عراقی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست دامغان، در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنای منطقه سمنان، موتورسیکلت های CRM که به اماراتی مشهور هستند را بلای جان آهوان دشت دامغان خواند و گفت: حدود 30 دستگاه از این موتورسیکلت‌ها در شهرستان دامغان وجود دارد که البته تعداد محدودی از آنها به شکار آهو می‌پردازند.

وی با بیان اینکه استفاده از این موتورسیکلت‌ها، غیرقانونی است از شناسایی شکارچیان آهو در شهرستان خبر داد و افزود: صاحبان این موتورسیکلت‌ها در شهرستان شناسایی شده‌اند و اگر نهادهای امنیتی استان همکاری کنند، می‌توان همه آنها را توقیف و با متخلفین برخورد قانونی کرد.

رئیس اداره محیط زیست دامغان ادامه داد: متوقف کردن این موتورسیکلت‌ها به خاطر قدرت و سرعت بالای موتور توسط نیروهای حفاظت منابع طبیعی سخت است. از طرفی کسانی که به شکار آهو می‌پردازند عمدتا افرادی با مهارت هستند که استفاده از این موتور و نحوه خسته کردن آهوها را به درستی می‌دانند و از این رو برخی از آنها حتی بدون استفاده از سلاح، تنها با خسته کردن این حیوانات زیبا، آنها را شکار و در اوقاتی زنده گیری می‌کنند.

عراقی اضافه کرد: آهو در حین تعقیب توسط سرنشینان این موتورسیکلت‌های پرقدرت، فرار کرده اما بعد از دو، سه کیلومتر گریز، خسته و ناتوان می‌شود و شکارچی اقدام به شکار و یا زنده گیری آن می‌کند. اکثر آهوهایی که این‌گونه دنبال می‌شوند به علت قلب کوچک، نوع فیزیک و آناتومی خاص خود به شدت با مشکل مواجه می‌شوند و عمدتا می‌میرند.

وی به دستگیری یکی از این شکارچیان در دی ماه امسال، اشاره و اظهار کرد: در این مورد، یک شکارچی که آهو را زنده گرفته و در صندوق خودرو گذاشته بود دستگیر شد، اما متاسفانه پس از انتقال آهو به محیط زیست، علائم ظاهری آن حکایت از خستگی مفرط بر اثر دوانیدن و تعقیب با موتورسیکلت داشت. این آهو به همین علت بعد از چند ساعت، تلف شد. کارشناسان دامپزشکی دامغان، پس از کالبد شکافی این آهو، علت مرگ آن را پارگی طحال و پرخونی ریه اعلام کردند که بر اثر دوانیدن زیاد توسط شکارچی اتفاق افتاده بود.

عراقی، خواستار برخورد جدی با صاحبان موتورسیکلت های CRMشد و گفت: این موتورسیکلت‌ها معمولا از خارج از کشور و به صورت قطعه قطعه وارد می‌شوند.

وی تصریح کرد: نیروهای حفاظت محیط زیست دامغان در سال جاری با 5 مورد از این شکارچیان مجهز به موتورسیکلت‌های CRM برخورد کرده‌اند که در دو مورد آن موفق به دستگیری شکارچیان شده‌ایم اما در مابقی موارد متخلفین به علت سرعت و قدرت بالای موتور موفق به فرار شده‌اند.

عراقی یادآور شد: آهو، کل، میش و قوچ از عمده حیات وحشی هستند که در این شهرستان شکار غیرمجاز می شوند.

آهوی دامغان در خطر است

حسین امیرعبدالهیان، موسس تشکل “جمعیت اتحاد سبز”دامغان معتقد است: انقراض و کاهش جمعیت آهوها می‌تواند چرخه حیات را در این زیستگاه با مخاطرات جدی روبرو کند.

وی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنای منطقه سمنان، نسبت به وضعیت شکار آهوی دشت‌های دامغان هشدار داد و افزود: با از بین رفتن آهو، زنجیره حیات در این زیستگاه از بین می‌رود. متاسفانه شکار در دامغان در چند وقت اخیر افزایش بیشتری داشته و با وجود تلاش ماموران محیط زیست، به علت کمبود نیرو و امکانات، امکان پوشش همه مناطق وجود ندارد و لذا باید چاره دیگری برای حفاظت از حیات وحش منطقه اندیشید.

این فعال محیط زیست افزود: شکارچیانی که از طریق موتورسیکلت‌های پرسرعت به شکار آهو در دشت‌ها و زیستگاه‌های دامغان می‌پردازند، عمدتا در شب و در ساعات کم تردد به مناطق شکار می‌روند. واقعیت این است که تعداد محیط بانان در استان کم است و از طرفی در زمینه استفاده از “محیط یاران” نیز کار جدی و موثری صورت نگرفته است.

این دوستدار محیط زیست با بیان اینکه باید از توان مردم در حفاظت از محیط زیست استفاده بیشتری شود، تصریح کرد: برای حفاظت از آهو و دیگر حیات وحش منطقه باید علاوه بر فراهم کردن بستر مشارکت مردم به آنها آموزش‌های لازم داده شود و از سازمان‌های مردم نهاد نیز حمایت بیشتری شود.

تعداد آهوان دامغان روز به روز کمتر می‌شود

این دوستدار محیط زیست با بیان اینکه روز به روز تعداد آهوان دامغان کمتر می‌شود، اضافه کرد: شرایط برای آهو در این زیستگاه به مرحله خطر رسیده است. اگر اقدام موثری انجام نشود شاید مردم این منطقه دیگر تصویر آهو را تنها در کتاب‌ها و فیلم‌ها ببینند.

امیرعبدالهیان با بیان اینکه حفظ محیط زیست، در اولویت قرار دارد و این مهم باید برای مردم تبیین شود، افزود: باید حساسیت مردم نسبت به حفاظت از آهو و دیگر وحوش در خطر بیشتر شود.

وی در پاسخ به پرسشی پیرامون جمعیت آهو در این منطقه افزود: تاکنون سرشماری دقیقی انجام نشده و عمده آمار اعلام شده بر اساس رویت‌های گزارش شده است و به نظر می‌رسد چندان با آمار حقیقی همخوانی ندارد. باید شرکت‌های دانش بنیان که در حوزه محیط زیست کار پژوهشی انجام می‌دهند به این مهم وارد شوند البته این اتفاق در سطح کشور و در کلان شهرها اتفاق افتاده اما در شهرهای کوچکتر تاکنون در این حوزه اتفاقی نیفتاده است.

هوشنگ ضیائی، جانورشناس شناخته شده ایرانی پیشتر درباره وضعیت آهو در ایران گفته بود: “دشمن طبیعی و مهم آهوها، یوز، گرگ و کاراکال است. تا اواخر دهه سال 1350 تعداد زیادی آهو در اغلب دشت‌های کشور مشاهده می‌شد، برای مثال در سال 1356 متجاوز از 10 هزار رأس آهو در منطقه موته اصفهان، 7 هزار رأس اطراف دامغان و 5000 رأس اطراف سمنان وجود داشته است که به علت شکار بی رویه‌ای که اغلب بوسیله موتور سیکلت و اتومبیل صورت می‌گیرد، نسل آن تقریباً در کلیه مناطق حفاظت شده کشور نابود شده است.

وی بیان کرده بود: در حال حاضر بیشترین جمعیت آن در منطقه موته اصفهان، پارک بمو در فارس، دشت سهرین در زنجان، پارک ملی گلستان، منطقه ممنوعه بید و درکه‌مان، منطقه کالمند در یزد و جزیره خارک وجود دارد. در سال 1363 تعداد 30 رأس آهو توسط نگارنده(هوشنگ ضیائی) و با همکاری محیط بانان از جزیره خارک زنده‌گیری و در جزیره کیش رها شدند. طبق سرشماری انجام شده در سال 1373 تعداد آن‌ها به 250 رأس بالغ شده است.”

سرهنگ داوود رسولی فر، رییس پلیس آگاهی استان سمنان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنای منطقه سمنان، با اشاره به استفاده برخی افراد از موتورسیکلت‌های CRM، افزود: استفاده از اینگونه موتورسیکلت‌ها تنها برای کسانی که مجوز استفاده از آن را دارند مجاز است. از موتورسیکلت‌های پرسرعت معمولا در مسابقات ورزشی و آن هم تحت نظر اداره کل ورزش و جوانان و صرفا در پیست‌های مجاز استفاده می‌شود و چنانچه پلیس با موردی برخورد کند به شدت با متخلف برخورد می‌شود.

وی اضافه کرد: حتی آنها که مجوز استفاده از این دستگاه‌ها را دارند فقط در مواردی که در مجوز قید شده، می توانند از آن استفاده کنند، از این رو استفاده غیرمجاز نیز تخلف محسوب شده و پلیس با آن برخورد می‌کند.

رسولی فر با بیان اینکه برخی به صورت قاچاق اینگونه موتورسیکلت‌ها را وارد می‌کنند، افزود: تاکنون پلیس آگاهی استان جلسات متعددی برای برخورد با متخلفین داشته و شمار زیادی نیز از این موتورسیکلت‌ها توقیف و متخلفین به دستگاه قضایی معرفی شده‌اند.

وی، استفاده از موتورسیکلت در شکار را فعلی غیرانسانی خواند و تصریح کرد: چنانچه پلیس با جرم مشهود و مواردی از این دست برخورد کند به شدت با متخلف برخورد می‌کند. همچنین چنانچه گزارش‌های مردمی به آگاهی برسد به سرعت پس از طی مراحل قانونی و اطمینان از صحت گزارش با متخلف، برخورد و دستگاه توقیف می شود. پس از توقیف موتورسیکلت، صاحب آن به اداره گمرک، معرفی و علاوه بر ضبط موتورسیکلت غیرمجاز، فرد خاطی، دو برابر قیمت دستگاه غیرمجاز قاچاق، جریمه نقدی می‌شود.

به گزارش ایسنا، شکار آهو با استفاده از موتورسیکلت‌های پرسرعت، سال‌هاست که شیوه معروف و جاافتاده‌ای برای شکار آهوان تیزپا است، شاید اینک که این گزارش را می‌خوانید در گوشه‌ای دیگر از این خاک، آهوی تیزپای دیگری دارد از پای در می‌آید، شاید هم از رمق افتاده باشد و چاقوی تیز شکارچی، سوهان گلوی خسته‌اش شده باشد.

* خبرنگار ایسنای منطقه سمنان

دیده بان حقوق حیوانات: «دیگر امیدی به نجات نداشتیم و خودمان را برای مبارزه با گرگ‌ها و کشته و مجروح‌شدن آماده کرده بودیم.» این را رضا موسوی عکاس و خبرنگار جوانی می‌گوید که به همراه سه نفر از دوستانش برای عکاسی لحظه به لحظه طلوع خورشید به ارتفاعات قلعه بابک رفته بودند، اما نه‌تنها موفق به عکاسی نشدند که ناخواسته در چندقدمی مرگ قرار گرفتند.

نفس در سینه هر چهار جوان حبس شده بود و هریک در خیالاتش به مرگ فکر می کرد. یکی به پسر کوچکش، دیگری به مادرش که چشم به راه او بود و… چرا با این که تمام کسانی را که می شناختند در جریان حادثه ای که برایشان اتفاق افتاده بود، قرار داده بودند، هیچ کس به کمک شان نمی آمد؟

لحظات مرگباری بود. برق خوفناک نگاه گرگ ها آنها را به وحشت انداخته بود. آنها به دقایقی فکر می کردند که دندان های تیز و برنده گرگ ها، تن شان را تکه پاره می کرد و جز استخوان هایشان چیزی از آنها باقی نمی ماند.

در محاصره گرگ ها

روزنامه جام جم نوشت: آرش شادمند و پسر عمویش عباس به همراه رضا موسوی و محمد زارعی از یک ماه پیش با هم قرار گذاشته بودند برای عکاسی از طلوع زیبای خورشید به ارتفاعات قلعه بابک بروند، اما هر بار مشکلی پیش می آمد و برنامه شان عقب می افتاد تا این که بالاخره برنامه عکاسی جور شد و هر چهار جوان بعد از بستن بار و بنه سفر و برداشتن آذوقه ساعت هفت شب به سمت ارتفاعات موردنظرشان حرکت کردند. در طول مسیر ایلی به نام ایل بسطام لو زندگی می کرد که اعضای آن با منطقه آشنایی داشتند. هر چند این موقع از سال، زمان آمد و شد گرگ ها نیست، با این حال آرش که از همه بزرگ تر بود، محض احتیاط از یکی از ایلیاتی ها پرسید در منطقه گرگ هست یا نه؟ ایلیاتی هم جواب داد: «گرگی نیست. اگر هم باشند، سیر هستند و جای نگرانی نیست. چون سه راس از گوسفندان ما گم شده و احتمال دارد گرگ ها آنها را خورده باشند.» خیال چهار همسفر که راحت شد دوباره حرکت کردند. وقتی رسیدند، عقربه های ساعت دو بامداد را نشان می داد. مکان مسطحی را پیدا کردند و بعد از به پا کردن آتش، سه پایه و دوربین عکاسی را آماده کردند تا تصویر لحظه به لحظه طلوع زیبای خورشید را ثبت کنند.

صدای زوزه گرگ از دور به گوش می رسید و این زوزه ها به معنی جمع شدن اعضای گروه حیوانات درنده دور هم بود. در همین لحظه عباس چشمش به حیواناتی افتاد که در تاریکی شب و به آرامی از دره عمیقی به سمت آنها حرکت می کردند.

آرش می گوید: «هوا خیلی تاریک بود و معلوم نبود آنها چه نوع جانوری هستند. به عباس گفتم احتمالا گوسفندان گمشده ایلیاتی ها هستند. چند لحظه بعد که حیوانات نزدیک و نزدیک تر شدند، عباس با وحشت گفت اینها گوسفند نیستند، گرگ هستند. او شروع به شمردن کرد. یک… دو… سه… چهار… پنج… همین طور می شمرد و وقتی به عدد هشت و بعد هم یازده رسید، پاهایم شروع به لرزیدن کردند. گرگ ها وقتی به ما رسیدند، آرایش نظامی گرفتند. سه قلاده شان با حفظ فاصله حدود 80 متری از ما جلوی ما نشستند و بقیه گرگ ها در سمت چپ و راست کمین کردند. می دانستیم می خواهند از پشت به ما حمله کنند.»

چهار جوان از روی بدشانسی درست جایی اتراق کرده بودند که قرق گرگ ها بود. آن گونه که آرش تعریف می کند، گرگ ها از آتش می ترسند و تا زمانی که آتش روشن باشد، جرات نزدیک شدن به انسان ها را ندارند. آتش کوچکی که آنها روشن کرده بودند مانع از حمله گرگ ها می شد، اما مشکل اینجا بود که در منطقه بوته زیادی برای آتش زدن وجود نداشت و بعد از سوزاندن چند بوته، آرش پتوها را تکه تکه کرد تا با آنها آتش را روشن نگه دارد. گرگ ها چشم در چشم چهار جوان دوخته بودند. سرکرده گرگ ها که بزرگ تر و جلوتر از همه بود، روبه روی چهار جوان نشسته بود و به دقت حرکات آنها را زیر نظر داشت. سوز هوا استخوان سوز شده و اگر قرار بود با همین روال و بدون مواد سوزاندنی سر کنند، خیلی طول نمی کشید آتش خاموش شود و گرگ ها از هر طرف به آنها حمله کنند. آرش با نیروی انتظامی و دوستانش در میراث فرهنگی و هلال احمر تماس گرفت. کریمی رئیس اداره میراث فرهنگی کلیبر وقتی در جریان موقعیت خطرناک او و دوستانش قرار گرفت، چون به منطقه بخوبی آشنا بود، به آرش گفت هر طور شده آتش را روشن نگه دارد تا او برسد. آرش توضیح می دهد: «منتظر بودیم تا آنها از راه برسند. عباس رفت بوته بکند و بیاورد. در همین لحظه یکی از گرگ هایی که پشت سرما کمین کرده بود، به سمت او حمله ور شد. با دیدن این صحنه چادر مسافرتی را از روی زمین کندم و روی آتش انداختم. با شعله ورشدن آتش، گرگ عقب کشید و دوباره به کمین گاهش برگشت. در مدتی که ما با بچه های میراث فرهنگی در ارتباط بودیم، صدای تیراندازی آمد. گرگ ها هم چون به صدای شلیک تیر حساس هستند، گاهی عقب نشینی می کردند.» اما این همه داستان نبود.

اضطراب بی پایان

تا کریمی و دوستانش از راه برسند، آتش باید روشن نگه داشته می شد. حول و حوش منطقه ای که آرش و دوستانش اتراق کرده بودند، دیگر بوته ای برای سوزاندن نمانده بود؛ اما آتش به هر قیمت باید روشن می ماند.

رضا می گوید: «دیگر بوته ای برای سوزاندن نمانده بود. هر چیز سوختنی را که دم دستمان بود درون آتش انداختیم. چادر مسافرتی که سوخت، چهار کیسه خواب به اضافه لباس ها، زیر شلواری و.. همه چیز را سوزاندیم. محمد که حسابی ترسیده بود، جوراب هایش را درآورد و یکی یکی درون آتش انداخت. جز یک دست لباس با کاپشن چیز دیگری برای سوزاندن نداشتیم. یک نورافکن داشتیم و گاهی نور آن را به چشم گرگ هایی که روبه رویمان نشسته بودند می انداختیم و وقتی نور می افتاد عقب نشینی می کردند.»

از طرف دیگر رئیس میراث فرهنگی با دو نفر از دوستانش، با اسلحه شکاری در حال حرکت به سمت مکانی بودند که آرش و دوستانش حضور داشتند. عقربه ها ساعت سه و نیم صبح را نشان می داد و هنوز از کمک خبری نبود. امیدهایی که بین گروه چهار نفره شکل گرفته بود، کم کم به یأس تبدیل می شد. معلوم نبود ناجیان چه زمانی از راه می رسند. ممکن بود زمانی بیایند که یکی دو کشته و مجروح روی دست نیروهای امدادی بماند. گرگ ها پا به پای آرش و دوستانش بیدار و مترصد وقتی بودند که آتش خاموش شود و سپس حمله کنند. چون آرش از سه دوستش خواسته بود او را در این سفر همراهی کنند، مسئولیت آنها هم با او بود و نباید آسیبی می دیدند. چه آتش خاموش می شد و چه نیروهای کمکی دیر از راه می رسیدند، برای مقابله با حمله گرگ ها باید چاره ای می اندیشید. او قبلا هم با گرگ رو در رو شده بود و می دانست چگونه با آنها مقابله کند. احتمال این که وارد نبرد تن به تن با گرگ ها شوند وجود داشت و باید به دوستانش هم راه مقابله را آموزش می داد. آرش می گوید: «به بچه ها گفتم آماده درگیری فیزیکی با گرگ ها باشید. کاپشن تان را دور دست چپ تان بپیچید و وقتی که به سمت تان حمله کردند، با چاقویی که در دست راست تان گرفته اید به آنها ضربه بزنید.»

سه نفر دیگر که بی تجربه بودند، در ذهن شان به لحظه ای فکر می کردند که با گرگ های درنده تن به تن می جنگند. چاره دیگری نبود. عباس به لحظه دریده شدنش توسط گرگ ها فکر می کرد. به لحظه ای که طعمه شده و چیزی جز استخوان از او باقی نماند. گروه در تاریکی شب آماده نبرد بودند. ساعت 4 و 30 دقیقه صبح کریمی و گروهش که بلد راه بودند و موقعیت مکانی آرش و دوستانش را می شناختند، با شلیک تیر هوایی از راه رسیدند. با شلیک تیرهای هوایی چهار مرد جوان جانی تازه گرفتند و همه گرگ ها جز سه قلاده شان فرار کردند. آرش که از تنگنای به وجود آمده و نگاه های سرد و بی روح گرگ پیر گله بشدت عصبی شده بود، اسلحه شکاری یکی از همراهان کریمی را خواست تا این حیوان را با تیر بزند، اما او اجازه نداد و گفت که اگر این گرگ را بزنی کل گله به دلیل از هم پاشیده شدن گروه از بین می رود. رضا می گوید: «اصلا فکر نمی کردم نجات پیدا کنیم. البته تا دو ساعت اول فکر می کردیم کمک از راه می رسد، اما وقتی مدت زیادی گذشت و خبری نشد، خودمان را برای مبارزه با گرگ ها آماده کردیم. خدا را شکر بموقع رسیدند و کار به درگیری فیزیکی با گرگ ها نرسید. تنها چند قدم با مرگ فاصله داشتیم.»

با این که آرش و دوستانش شب مرگبار و پر از ترس و وحشتی را پشت سر گذاشته اند، با این حال باز هم برای عکاسی به آن منطقه خواهند رفت، اما این بار با اسلحه شکاری.